konkurs geograficzny

IV edycja Gminnego Konkursu Geograficznego „Daj lajka Geografii!”  rok szkolny 2025/26

Konkurs jest adresowany do uczniów szkół podstawowych z klas 5-8.

temat: Małopolska – region w którym mieszkam

regulamin 4 edycji konkursu geograficznego

📊 Podstawowe dane

• Powierzchnia: ok. 15 183 km²
• Stolica: Kraków

🌍 Główne regiony fizycznogeograficzne

Na terenie województwa znajdują się:

• Karpaty Zachodnie – obejmują góry i kotliny południowej części regionu
• Podkarpacie Północne – m.in. Kotliny Podkarpackie
• Wyżyna Małopolska – północna część województwa (np. Jura Krakowsko-Częstochowska)

🪨 Skały

Występują różne typy skał:

• wapienie – na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej (liczne ostańce i jaskinie)
• flisz karpacki – w Beskidach (naprzemianległe piaskowce i łupki)
• granity i skały krystaliczne – w Tatrach

🏔 Najważniejsze pasma górskie i najwyższe szczyty

• Tatry – najwyższe góry w Polsce
  • najwyższy szczyt: Rysy (2499 m n.p.m.)
• Beskid Żywiecki
  • najwyższy szczyt: Babia Góra (1725 m n.p.m.)
• Gorce
  • najwyższy szczyt: Turbacz (1310 m n.p.m.)
• Beskid Sądecki
  • najwyższy szczyt: Radziejowa (1266 m n.p.m.)
• Pieniny
  • najwyższy szczyt: Wysoka (1050 m n.p.m.)

🌊 Największe rzeki

• Wisła – największa rzeka Polski
• Dunajec
• Raba
• Skawa
• Poprad

💧 Jeziora

Naturalne (nieliczne w regionie)

• małe jeziora polodowcowe w Tatrach, np. Morskie Oko, Czarny Staw

Sztuczne zbiorniki zaporowe

• Jezioro Rożnowskie
• Jezioro Czorsztyńskie
• Zbiornik Dobczycki
• Jezioro Mucharskie

🏛️ Obiekty UNESCO w Małopolsce

1. Historyczne centrum Krakowa
   – Stare Miasto, Wawel i Kazimierz; jeden z pierwszych wpisów UNESCO na świecie (1978).
2. Kopalnia Soli w Wieliczce
   oraz Kopalnia Soli w Bochni
   – królewskie kopalnie soli (wpis wspólny).
3. Auschwitz‑Birkenau
   – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady w Oświęcimiu.
4. Kalwaria Zebrzydowska
   – manierystyczny zespół klasztorny i park pielgrzymkowy.
5. Drewniane kościoły południowej Małopolski
   – zespół zabytkowych kościołów, m.in. w:
   • Binarowej
   • Dębnie Podhalańskim
   • Lipnicy Murowanej
   • Sękowej
6. Cerkiew św. Jakuba Młodszego w Powroźniku
   oraz inne cerkwie z wpisu „Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat”, m.in. w:
   • Brunary Wyżne
   • Kwiatoń
   • Owczary

W województwie małopolskim znajduje się najwięcej obiektów UNESCO w Polsce – zarówno pojedynczych zabytków, jak i zespołów wpisanych grupowo.

5 największych miast województwa małopolskiego pod względem liczby ludności (stan na dane GUS 2023/2024):

1. Kraków – ok. 780 000 mieszkańców
2. Tarnów – ok. 107 000 mieszkańców
3. Nowy Sącz – ok. 84 000 mieszkańców
4. Oświęcim – ok. 40 000 mieszkańców
5. Chrzanów – ok. 38 000 mieszkańców

Parki narodowe woj. małopolskiego

1. Tatrzański Park Narodowy

• Położenie: Tatry
• Atrakcje: Morskie Oko, Dolina Pięciu Stawów, Dolina Kościeliska
• Znane obiekty: Schroniska górskie (np. w Morskim Oku, w Dolinie Pięciu Stawów)
• Unikalna fauna: kozica tatrzańska, świstak tatrzański, niedźwiedź brunatny, ryś
• Unikalna flora: kosodrzewina, skalnica tatrzańska, storczyki górskie

2. Pieniński Park Narodowy

• Położenie: Pieniny, granica polsko-słowacka
• Atrakcje: Przełom Dunajca, spływ tratwami flisackimi, Trzy Korony
• Znane obiekty: Zamek w Niedzicy, Trzy Korony
• Unikalna fauna: salamandra plamista, głuszec, jastrząb
• Unikalna flora: skalnica pienińska, dziewięćsił, wawrzynek wilczełyko

3. Ojcowski Park Narodowy

• Położenie: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, północ województwa
• Atrakcje: Jaskinia Łokietka, Jaskinia Ciemna, Brama Krakowska, Maczuga Herkulesa
• Znane obiekty: Zamek w Ojcowie, ruiny zamku w Pieskowej Skale
• Unikalna fauna: nietoperze (w jaskiniach), salamandra plamista
• Unikalna flora: konwalia majowa, naparstnica zwyczajna, bór sosnowy

4. Gorczański Park Narodowy

• Położenie: Beskid Wyspowy i Gorce, południowa część Małopolski
• Atrakcje: Turbacz – najwyższy szczyt, liczne szlaki piesze i rowerowe
• Znane obiekty: Muzeum Przyrodnicze w Krościenku
• Unikalna fauna: jelenie, rysie, wydry, bocian czarny
• Unikalna flora: storczyki, goździk kartuzek, kosodrzewina

5. Babiogórski Park Narodowy

• Położenie: Beskid Żywiecki, najwyższy szczyt Babia Góra (1725 m)
• Atrakcje: Diablak – punkt widokowy, szlaki górskie
• Znane obiekty: obserwatoria meteorologiczne, schroniska górskie
• Unikalna fauna: kozica, żbik, orzeł przedni
• Unikalna flora: kosodrzewina, goryczka trojeściowa, rosiczka okrągłolistna

6. Magurski Park Narodowy (częściowo w Małopolsce)

  Park położony jest w Beskidzie Niskim.

  Jego powierzchnia całkowita wynosi ok. 19 439 ha.

  ok. 90 % powierzchni parku leży w woj. podkarpackim, a pozostała część (ok. 10 %) znajduje się w województwie małopolskim, w gminach Lipinki i Sękowa (powiat gorlicki)

1. Charakterystyka

• Małopolska to region rolnictwa zróżnicowanego terenowo:
  • doliny i wyżyny – uprawy polowe i sady
  • góry – hodowla owiec i bydła, pastwiska
• Rolnictwo w górach jest głównie tradycyjne i pasterskie, natomiast na wyżynach i w kotlinach rozwinięte są intensywne uprawy roślin i sadownictwo.

2. Uprawy polowe

• Zboża: pszenica, żyto, jęczmień
• Rośliny pastewne: kukurydza, owies
• Warzywa: ziemniaki, marchew, kapusta

3. Sadownictwo

• Łącki Region Sadowniczy – najbardziej znany i rozpoznawalny w Małopolsce, położony w rejonie Łącka, Nowego Targu i części gminy Ochotnica
  • Dominujące uprawy: jabłka i śliwki
  • Specjalność: śliwki do produkcji tradycyjnej powidła łąckiego
  • Klimat i gleby wyżynne sprzyjają sadownictwu – ciepłe doliny, dużo słońca, ochrona przed przymrozkami górskimi

4. Hodowla zwierząt

• Mleko i bydło – głównie na nizinach i wyżynach
• Owce i kozy – w górach (Tatry, Beskidy)
• Produkty regionalne: oscypek, bundz, bryndza

5. Rolnictwo ekologiczne

• Coraz więcej gospodarstw prowadzi uprawy ekologiczne
• Popularne produkty: warzywa, owoce, sery górskie, miód

6. Specyfika regionalna

• Wyżyny i doliny: uprawy polowe i sady (Łącko, Limanowa, Nowy Sącz)
• Beskidy i Tatry: hodowla owiec, pastwiska, agroturystyka
• W Łącku: tradycja sadownicza sięga XIX w., organizowane są dożynki sadownicze i festiwale śliwek

1. Co się u nas produkuje? (Główne branże)

W Małopolsce nie robimy tylko jednej rzeczy. Najważniejsze działy to:

• Jedzenie (Przemysł spożywczy): To nasza mocna strona! Soki (Tymbark), słodycze (Wawel), czy dżemy i paluszki (Maspex z Wadowic).
• Chemia: W Tarnowie mamy ogromne zakłady Grupa Azoty, które robią nawozy dla rolników, a w Oświęcimiu produkuje się m.in. kauczuk i tworzywa sztuczne.
• Metalurgia (Huty): W Krakowie znajduje się wielka huta stali (dawniej im. Sendzimira). Choć pracuje tam mniej osób niż kiedyś, wciąż jest ważna.
• Samochody i transport: W Niepołomicach buduje się wielkie ciężarówki marki MAN, a w wielu mniejszych miastach robi się części do aut, które jeżdżą po całej Europie.
• Nowoczesne technologie (IT): Kraków to polskie centrum komputerowe. Powstaje tu oprogramowanie, gry i nowoczesna elektronika.

2. Gdzie jest najwięcej fabryk?

Przemysł nie jest rozrzucony wszędzie po równo. Najwięcej dzieje się w trzech miejscach:

1. Kraków i okolice (np. Niepołomice, Skawina): Tu jest serce przemysłu.
2. Tarnów: Królestwo chemii.
3. Zachód województwa (Oświęcim, Olkusz, Chrzanów): Kiedyś było tu dużo kopalń, dziś są nowoczesne fabryki.

Wydobycie surowców

1. Sól – nasz skarb narodowy

To z niej Małopolska słynie najbardziej na świecie.

• Wieliczka i Bochnia: To najstarsze i najsłynniejsze kopalnie soli w Polsce.
• Ważna zmiana: Dzisiaj w Wieliczce i Bochni nie wydobywa się już soli na wielką skalę do jedzenia. Te kopalnie są teraz głównie zabytkami i atrakcjami turystycznymi (wpisanymi na listę UNESCO!).
• Wciąż wydobywamy: Sól wciąż pozyskuje się w okolicach Bochni, ale głównie metodą otworową (pompując wodę pod ziemię, by rozpuściła sól).

2. Węgiel kamienny

Choć węgiel kojarzy się głównie ze Śląskiem, Małopolska też ma swoje „czarne złoto”.

• Brzeszcze: To jedna z najważniejszych kopalń węgla kamiennego w naszym województwie.
• Libiąż (Kopalnia Janina): Ma ona największe zasoby węgla w całej Polsce! Węgiel z Małopolski zasila nasze elektrownie, dzięki czemu mamy prąd w gniazdkach.

3. Rudy cynku i ołowiu (Olkusz)

To coś, co wyróżniało Małopolskę przez setki lat.

• W okolicach Olkusza i Bukowna przez wieki wydobywano te metale.
• Obecnie: Kopalnia „Olkusz-Pomorzany” zakończyła niedawno wydobycie, ale ten region wciąż kojarzy się z przemysłem metalowym, który wyrósł na bazie tych kopalń.

Gmina Korzenna

Gmina Korzenna to typowo podgórska gmina wiejska położona w południowo-wschodniej części województwa małopolskiego, w powiecie nowosądeckim. Pod względem geograficznym jest to obszar bardzo urozmaicony i malowniczy.

Oto szczegółowa charakterystyka geograficzna gminy:

1. Położenie fizycznogeograficzne

Gmina leży w całości na obszarze Pogórza Rożnowskiego (część północna i zachodnia) oraz Pogórza Ciężkowickiego (część wschodnia). Są to krainy wchodzące w skład Pogórza Karpackiego. Charakteryzują się one łagodnymi, ale gęsto rozmieszczonymi wzgórzami rozdzielonymi dolinami rzek i potoków.

2. Ukształtowanie terenu (Rzeźba)

• Wysokości: Teren gminy jest wyraźnie pofalowany. Najwyższym punktem jest Jodłowa Góra (651 m n.p.m.) w miejscowości Mogilno, natomiast najniżej położone tereny znajdują się w dolinie rzeki Wojnarówki (ok. 280 m n.p.m.).
• Krajobraz: Dominują szerokie grzbiety wzgórz i dość głębokie doliny potoków. Deniwelacje (różnice wysokości) na krótkich odcinkach mogą wynosić nawet 200–300 metrów, co nadaje gminie niemal górski charakter.

3. Sieć wodna (Hydrografia)

Gmina leży w dorzeczu Dunajca i Białej Tarnowskiej. Przez jej teren przepływa wiele potoków, które rzeźbią doliny, m.in.:

• Paleśnianka, Jelnianka, Młynówka, Wojnarówka i Łyczanka.
• Potoki te charakteryzują się dużymi spadkami i zmiennym poziomem wód, co jest typowe dla cieków pogórskich.

4. Budowa geologiczna i gleby

• Flisz karpacki: Cały obszar zbudowany jest z tzw. fliszu, czyli naprzemiennie ułożonych warstw piaskowców i łupków. Ciekawostką są wychodnie piaskowca ciężkowickiego, które tworzą fantastyczne formy skalne (np. w rezerwacie Diable Skały w Bukowcu).
• Gleby: Przeważają gleby brunatne kwaśne oraz gleby płowe. Są one średnio żyzne (głównie IV klasa bonitacyjna), trudne w uprawie ze względu na duże nachylenie stoków, co sprzyja erozji.

5. Klimat

Gmina znajduje się w piętrze klimatu umiarkowanie ciepłego.

• Średnia roczna temperatura wynosi ok. 7–8°C.
• Opady są dość wysokie (typowo dla pogórza), co sprzyja rozwojowi rolnictwa, ale też może powodować lokalne podtopienia w dolinach po gwałtownych ulewach.

6. Przyroda i użytkowanie terenu

• Lesistość: Lasy zajmują około 21-22% powierzchni gminy. Najcenniejsze kompleksy leśne znajdują się w wyższych partiach wzgórz (Mogilno, Bukowiec).
• Ochrona przyrody:
  • Rezerwat „Diable Skały” w Bukowcu: Chroni oryginalne formy skalne z piaskowca oraz jaskinię „Diabla Dziura” (zamieszkiwaną przez rzadkie nietoperze – podkowce małe).
  • Rezerwat „Cisy w Mogilnie”: Chroni jedno z najliczniejszych w Polsce naturalnych stanowisk cisa pospolitego (ok. 800 okazów).
• Rolnictwo: Gmina ma charakter wybitnie rolniczy – użytki rolne stanowią aż 74% jej powierzchni.

7. Podział administracyjny

Gmina zajmuje powierzchnię ok. 107 km² i składa się z 16 sołectw:

 

Miejsce	Miejscowość	Liczba mieszkańców